Polska Hekatomba

Hekatomba na osi czasu

Data zbrodni:

  • 25 października 1939 r.

 

Miejsce zbrodni:

  • Lasy Mestwinowskie koło Jaroszew

 

Ofiary:

  • W egzekucji tej zamordowani zostali: rolnik Bernard Brzeski, robotnik Leon Brzeski, robotnik Feliks Czaplewski, rolnik Teofil Dysarz, rolnik Edward Gdaniec, kupiec i wójt Klemens Gdaniec, stolarz Leonard Gross, rolnik Brunon Guziński, rolnik Józef Guziński, robotnik Leon Justka, rolnik Augustyn Kamiński, rolnik Stanisław Kasprzycki, rolnik Antoni Kaszubowski, piekarz Benedykt Kaszubowski, rolnik Jan Kordowski, rzeźnik Brunon Krefta, młynarz Paweł Lange, rolnik Franciszek Małachowski, listonosz Stanisław Małachowski, robotnik Józef Mania, kowal Klemens Marchewicz, robotnik Józef Meloch, rolnik Ksawery Milewski, rolnik Jan Nagórski, szewc Józef Necel, robotnik Franciszek Nurek, robotnik Bernard Onasz, robotnik leśny Franciszek Pawelec, rolnik Ignacy Pawelec, robotnik Władysław Piórkowski, rolnik Piotr Porazik, rolnik Franciszek Rogaczewski, rolnik Władysław Rogaczewski, rolnik Wiktor Szachta, właściciel sklepu i piekarni Józef Tuszkowsk, robotnik leśny Robert Wysiecki, ur. 1 czerwca 1905 r. w Kolonii, sołtys Czesław Żur. Dwie ostatnie rozstrzelane osoby pozostają nieznane. Prawdopodobnie jedną z nich był rolnik Albin Kamiński. W opracowaniach historycznych w wykazach osób zabitych wymienia się Bernarda Hepkę, faktycznie jednak został on zamordowany w innym miejscu 5 października 1939 r.

 

Sprawcy:

  • W aresztowaniu, eskortowanie na miejsce egzekucji i w samej zbrodni uczestniczyli członkowie Selbstschutzu, SS i SA, a wśród nich starosta powiatu kościerskiego Günther Modrow. Najbardziej wyróżniali się miejscowi Niemcy Friedrich Böhlke i Benn Schulz.

 

Okoliczności zbrodni:

Zgodnie z poleceniem wydanym przez komendanta Selbstschutzu Böhlkego 25 października 1939 r. w budynku miejscowej szkoły zwołano zebranie mieszkańców Jaroszew. Wezwano na nie czterdziestu Polaków. Oficjalnym powodem spotkania było przekazanie informacji dotyczących planowanych prac polowych i wybór wiejskiego kowala. Prawdopodobnie listę imienną sporządził Böhlke. Wyznaczonego dnia około godziny 10.30 Polacy stawili się na zebranie. Budynek szkoły został szczelnie otoczony kordonem straży, która uniemożliwiała ucieczkę i dopuszczenie do środka członków rodzin zatrzymanych. Po jakimś czasie ze szkoły wyprowadzono mężczyzn z rękoma założonymi na karku. Nakazano im sformować kolumnę marszową i pochód z Schulzem lub Böhlkem na czele wyruszył w kierunku Lasu Mestwinowskiego. Kolumnę zaprowadzono w głąb lasu do wykopanego w nocy przez Niemców głębokiego dołu i tam ich rozstrzelano.

 

Warte odnotowania:

Świadkowie podają, że w momencie egzekucji nad lasem latał nisko samolot, aby zagłuszyć wystrzały.

Zwłoki zamordowanych szybko zakopano i utworzoną prowizorycznie mogiłę zamaskowano. Przez następnych kilka dni miejsca egzekucji pilnowała straż.

Jesienią 1944 r. groby zostały rozkopane, a ciała spalone i wywiezione. Z tego powodu w trakcie prac ekshumacyjnych przeprowadzonych 31 sierpnia 1945 r. odnaleziono zaledwie jedne kompletne zwłoki w stanie rozkładu (Roberta Wysieckiego), jedną czaszkę, dwie kończyny, kilkanaście czapek, dwa buty z cholewami, kilka trzewików i liczne kości.

21 sierpnia 1963 r. Sąd Okręgowy w Duisburgu przeciwko Böhlkemu skierował akt oskarżenia, zarzucając mu pomocnictwo w morderstwie poprzez: wykopanie dołu dla potrzeb zaplanowanej egzekucji, udział w zatrzymaniu Polaków w Jaroszewach, wskazanie miejsca egzekucji i zasypanie mogiły. Został on uniewinniony wobec braku dowodów winy.

 

Bibliografia:

Archiwum Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie

Bundesarchiv Berlin

K. Marchewicz, Martyrologia mieszkańców kościerskiego, „Pomerania” 1977, nr 4, cz. 1; nr 5, cz. 2.

M. Tomkiewicz, Zbrodnie Selbstschutzu na terenie powiatu kościerskiego na przykładzie zabójstw dokonanych w lesie Karpno koło Lipusza i Jaroszewach w październiku 1939 r., [w:] Zapomniani kaci Hitlera Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939-1940. Wybrane zagadnienia, Bydgoszcz-Gdańsk 2016 r., s. 98-111.

M. Lemańczyk, Lipusz. Przeszłość wsi w pamięci jej mieszkańców, Gdańsk 1989, s. 129–175.

 


Autor: Monika Tomkiewicz

Wstecz
Facebook
Facebook